Phó Thống đốc Phạm Quang Dũng nhận định, giao dịch với bên có liên quan (Related Party Transactions – RPTs) là một trong những lĩnh vực phức tạp và tiềm ẩn rủi ro cao trong hoạt động ngân hàng. Các giao dịch này nếu được thực hiện minh bạch, đúng quy định và theo nguyên tắc thị trường, có thể hỗ trợ vận hành nội bộ hiệu quả.
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, giao dịch với bên liên quan đã trở thành kênh để che giấu sở hữu thật, chuyển dịch lợi ích nhóm, hoặc trục lợi từ các quan hệ chi phối, làm suy giảm năng lực tài chính của tổ chức tín dụng, gây mất niềm tin thị trường và thậm chí là nguyên nhân của những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng trong ngành Ngân hàng.
Phó Thống đốc thông tin, thực tiễn từ các quốc gia như Moldova, Trung Quốc hay các đánh giá FSAP do WB và IMF thực hiện đã chỉ ra rằng, khi không có khuôn khổ pháp lý đủ rõ ràng và năng lực giám sát đủ sâu, các giao dịch với bên có liên quan sẽ là lỗ hổng lớn cho rủi ro đạo đức, sở hữu chéo không minh bạch và gian lận tài chính phát sinh.
“Chính vì vậy, việc nhận diện, quản lý và giám sát đòi hỏi một cách tiếp cận tích hợp và hiện đại, kết hợp giữa khung khổ pháp lý đầy đủ, rõ ràng với công nghệ, năng lực phân tích và cả cơ chế phối hợp liên ngành”, Phó Thống đốc Phạm Quang Dũng nói thêm.
Phó Thống đốc Phạm Quang Dũng cho biết, những năm gần đây, NHNN đã và đang tích cực hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm kiểm soát hiệu quả các giao dịch với bên có liên quan. Đặc biệt, Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi năm 2024) đã có bước tiến quan trọng trong việc xác lập khái niệm bên có liên quan, quy định rõ giới hạn cấp tín dụng, nguyên tắc giao dịch độc lập, trách nhiệm công bố thông tin và nghĩa vụ quản trị minh bạch của tổ chức tín dụng.
Bên cạnh đó, các thông tư hướng dẫn như Thông tư 13/2018/TT-NHNN (về hệ thống kiểm soát nội bộ), Thông tư 22/2019/TT-NHNN về các giới hạn, tỷ lệ đảm bảo an toàn (trong đó hạn chế, giới hạn cấp tín dụng; giới hạn góp vốn, mua cổ phần) và các văn bản sửa đổi bổ sung liên quan đã góp phần thiết lập hàng rào pháp lý nhằm hạn chế tình trạng sở hữu chéo, thao túng hoạt động ngân hàng thông qua các bên có liên quan. NHNN cũng đã đẩy mạnh việc yêu cầu các tổ chức tín dụng tăng cường kiểm soát nội bộ, nâng cao vai trò của kiểm toán nội bộ và quản lý rủi ro trong việc giám sát giao dịch bên liên quan.
Phó Thống đốc lưu ý, pháp luật chỉ là một phần của giải pháp. Thực thi hiệu quả các quy định này đòi hỏi năng lực phân tích sâu, khả năng phát hiện sớm các loại hình giao dịch bất thường và đặc biệt là các công cụ hỗ trợ như hệ thống dữ liệu, phần mềm phân tích mối quan hệ sở hữu và công nghệ SupTech.
Khẳng định việc giám sát giao dịch bên liên quan trong bối cảnh cấu trúc sở hữu ngày càng phức tạp, giao dịch ngày càng tinh vi, cần phải được hỗ trợ bởi công cụ hiện đại và sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị thanh tra, giám sát, pháp chế, công nghệ và chính sách, Phó Thống đốc Phạm Quang Dũng nhấn mạnh: “việc cải cách khung pháp lý tại Việt Nam sẽ không dừng lại ở Luật Các tổ chức tín dụng. Chúng tôi đang trong quá trình rà soát và nâng cấp các văn bản dưới luật để tương thích với chuẩn mực quốc tế, trong đó có các nguyên tắc cốt lõi của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính – FATF về minh bạch sở hữu, đặc biệt là các thông lệ tốt trong giám sát hợp nhất, giám sát theo rủi ro và giám sát theo hành vi”.